ایران؛ قلب تپنده کریدورهای جهان و شاهراه تولید ثروت

امیرحسین خدائی، پژوهشگر

جنگ لجستیک

 

ایران بیش از یک مقصد گردشگری، یک کریدور عظیم و نقطه اتصال راهبردی است، کریدوری که شرق و غرب و شمال و جنوب جهان را در کوتاه‌ترین و اقتصادی‌ترین مسیر ممکن به هم پیوند می‌دهد. امروز رقابت جهانی بر سر «جنگ لجستیک» است، کشوری برنده می‌شود که بتواند مسیر عبور کالا، مسافر، انرژی، علم، فرهنگ و سرمایه باشد. در چنین میدانی، موقعیت ژئوپلیتیکی ایران تنها یک مزیت نیست، یک فرصت بی‌بدیل برای شکل‌دادن به آینده اقتصادی کشور است. فرصتی که با تکمیل و اتصال کریدورهای شمال–جنوب، شرق–غرب، مسیر چین–قزاقستان–ایران–ترکیه، محور خلیج‌فارس–دریای سیاه، کریدورهای دریایی جنوب، بنادر خشک، پایانه‌ها، فرودگاه‌ها و خطوط ریلی در قالب یک شبکه واحد، ایران را به گره‌ای تبدیل می‌کند که دور زدنش برای دنیا پرهزینه و حتی غیرممکن خواهد شد.

این اتصال برای گردشگری نیز حیاتی است. کشوری که فرودگاه، بندر، راه‌آهن، هتل، مرز، گمرک، مراکز خرید، رویداد فرهنگی و خدمات گردشگری‌اش اتصال هماهنگ باشد، می‌تواند از هر گردشگر ارزش افزوده چندبرابری بگیرد. همین مدل، رمز موفقیت ترکیه، اسپانیا، چین، امارات و قطر بوده است و ایران با موقعیت ژئوپلیتیکی قدرتمندتر، امکان جهشی بسیار بزرگ‌تر دارد.

 

طبیعت ایران؛ سرزمین چهار فصل با هزار تجربه

ایران با سواحل بکر جنوبی، جنگل‌های هیرکانی، رشته‌کوه‌های البرز و زاگرس، دریاچه‌ها، تالاب‌ها، رودخانه‌ها، باتلاق‌های طبیعی، کویرهای افسانه‌ای و تنوع بی‌نظیر اقلیمی، یکی از غنی‌ترین سرزمین‌ها برای گردشگری طبیعی است.

سواحل جنوبی کشور با غواصی، کایت‌بردینگ، قایق‌های تفریحی، ورزش‌های ساحلی و کمپ‌های جذاب، مقصدی کم‌نظیر برای گردشگران داخلی و خارجی است. شمال ایران با ییلاقات، جنگل‌ها، دریاچه‌ها، آبشارها و مسیرهای طبیعت‌گردی، الهام‌بخش سفرهای آرام و دلنشین است.

کویر لوت و طبس، مقصد رصد آسمان، سافاری، راه‌پیمایی، عکاسی و تجربه سکوت عمیق طبیعت هستند. تالاب‌های شادگان، میانکاله، میقان و هامون برای پرنده‌نگری، پژوهش‌های زیستی و تورهای تخصصی ظرفیت بی‌نظیر دارند. دریاچه‌های گهر، زریوار، چورت و ده‌ها دریاچه طبیعی و سدهای بومی، فرصت بزرگ گردشگری آبی و طبیعت‌گردی ایجاد کرده‌اند.

ایران همچنین یکی از غنی‌ترین سرزمین‌ها در حوزه گیاهان دارویی است و می‌تواند در گردشگری سلامت، طب سنتی، محصولات دارویی و دوره‌های تخصصی درمانی، به یک مرکز مهم منطقه تبدیل شود.

 

تمدن، فرهنگ و زیارت؛ میراث زنده ایران

ایران یکی از چندهزارساله‌ترین تمدن‌های جهان و خانه یکی از بزرگ‌ترین گنجینه‌های فرهنگی، تاریخی و زیارتی منطقه است. تهران، همدان، تبریز، کرمانشاه، شیراز، اصفهان، یزد، کاشان، سمنان و ده‌ها شهر دیگر، هر کدام یک مقصد کامل گردشگری شهری و تاریخی هستند.

ایران علاوه بر میراث فرهنگی، یک مرکز بزرگ گردشگری زیارتی است: مشهد، قم، شهرری، شیراز، کاشان و صدها نقطه مقدس سالانه میلیون‌ها زائر را جذب می‌کنند.

در کنار آن، صنایع‌دستی ایران با سیصد رشته ثبت‌شده از حدود پانصد رشته جهانی، یکی از بزرگ‌ترین گنجینه‌های هنرهای سنتی جهان است و ظرفیت عظیمی برای گردشگری فرهنگی، کارگاه‌های آموزشی، نمایشگاه‌ها، صادرات و توسعه برندهای بومی فراهم کرده است.

 

بهانه‌های واقعی سفر؛ از خوراک تا رویداد، از ماجراجویی تا کشاورزی

گردشگر برای سفر «بهانه» می‌خواهد و ایران کامل‌ترین مجموعه بهانه‌های سفر را در اختیار دارد؛ مجموعه‌ای که هم جذاب است، هم درآمدزا و هم قابلیت تبدیل به برند ملی دارد.

 

گردشگری خوراک

خوراک یکی از سریع‌ترین و پربازده‌ترین بهانه‌های سفر است. ایران با تنوع غذاهای محلی شمال، جنوب، آذربایجان، خراسان و کردستان، نان‌های اصیل و دسرهای محلی، ظرفیت تبدیل‌شدن به مقصد خوش‌خوراک دارد. نمونه‌های موفق آن را در شیراز، رشت، استانبول و غازی‌آنتپ می‌توان دید.

 

گردشگری رویداد

جشنواره‌ها، نمایشگاه‌ها، مسابقات و آیین‌های سنتی، قوی‌ترین محرک سفر هستند. از جشنواره‌های جهانی گرفته تا نوروزگاه‌ها و جشنواره‌های فجر در ایران، همه نشان می‌دهد رویداد، موتور محرک گردشگری است.

 

گردشگری روستایی

روستاهایی مانند ماسوله، ابیانه و اورامانات با معماری، طبیعت و فرهنگ خود، بهانه‌ای قدرتمند برای سفر هستند. این مدل همان چیزی است که روستاهای توسکانی ایتالیا با آن مشهور شدند.

 

گردشگری عشایری

زندگی کوچ‌نشینی با فرهنگ، موسیقی، سیاه‌چادرها و مسیر کوچ، یکی از اصیل‌ترین تجربه‌های سفر است. این ظرفیت در کهگیلویه و بویراحمد و چهارمحال بی‌نظیر است و مشابه جهانی آن در مغولیا دیده می‌شود.

 

گردشگری ماجراجویانه

کویرها، کوه‌ها، دره‌ها و جنگل‌های ایران مقصد انواع تجربه‌های ماجراجویی‌اند؛ از سافاری تا دره‌نوردی ، از کوه‌پیمایی تا غواصی. نمونه‌های موفق آن کویر لوت، علم‌کوه، نپال و نیوزیلند هستند.

 

گردشگری سلامت و گیاهان دارویی

چشمه‌های آبگرم، هوای پاک کوهستان‌ها، ظرفیت پزشکی(توریسم درمانی)و تنوع گیاهان دارویی ایران، آن را به مقصد مهمی برای درمان و بهبود تبدیل کرده است. آبگرم سرعین، کلاردشت و خراسان جنوبی نمونه‌های موفق این حوزه‌اند.

 

گردشگری علمی

دانشگاه‌ها، پارک‌های فناوری، آزمایشگاه‌ها، رویدادهای علمی و دوره‌های تخصصی، فرصتی برای گردشگری علمی با تفاهم نامه بین دانشگاه های داخلی و خارجی ایجاد می‌کنند. الگوی موفق آن، مدل کشورهای مالزی و سنگاپور است.

 

گردشگری ورزشی؛ فصل جدید درآمد و اعتبار

ایران با چهار فصل فعال، تنوع اقلیمی منحصربه‌فرد و جغرافیای گسترده، یکی از بهترین مقاصد منطقه برای توسعه گردشگری ورزشی است، کشوری که می‌تواند هم‌زمان مرکز تمرین تیم‌های خارجی، مقصد اردوهای ورزشی، و نقطه جذب علاقه‌مندان به رشته‌های ماجراجویانه باشد. پیست‌های اسکی، کوهستان‌ها، مسیرهای دوچرخه‌سواری، سواحل جنوبی با ورزش‌های ساحلی و غواصی، و ده‌ها ظرفیت کم‌نظیر دیگر، ایران را به مقصدی پرطرفدار برای اسکی، کوهنوردی، دوچرخه‌سواری، ورزش‌های ساحلی، غواصی و سایر ورزش‌ها تبدیل می‌کند. در کنار این امکانات طبیعی، زیرساخت‌های ورزشی کشور نیز از قابلیت تبدیل شدن به هویت برخوردارند، خانه کشتی به‌عنوان یک نمونه موفق، ثابت کرده که مدل اردوهای تخصصی و میزبانی تمرینی حرفه‌ای می‌تواند به الگوی درآمدزا و معتبر تبدیل شود، الگویی که قابلیت تکرار در فوتبال، والیبال، ورزش‌های رزمی، آبی و رشته‌های دیگر را دارد و می‌تواند ایران را به یکی از قطب‌های گردشگری ورزشی منطقه بدل کند.

 

گردشگری شهری و سبک زندگی

تهران، اصفهان، شیراز و تبریز با آثار باستانی هنری، معماری ایرانی و مدرن، کافه‌ها، موزه‌ها و زندگی شهری پویا، مقصد سفر هستند، مشابه آن در دبی، استانبول و کوالالامپور دیده می‌شود.

 

برداشت محصول و کشاورزی

چیدن زعفران، انار، انگور، پسته و زیتون یا زندگی روزانه کشاورزی، بهانه‌ای خاص و جذاب برای سفر است. خراسان، پاوه و مزارع فرانسه و ژاپن نمونه‌های موفق‌اند.

 

گردشگری صنعتی

بازدید از کارخانجات، پالایشگاه‌ها، نیروگاه‌ها و موزه‌های صنعت، تجربه‌ای الهام‌بخش است که در آبادان و مراکز مشابه ایران نمونه‌های موفق دارد.

 

گردشگری نجوم

کویر لوت، طبس و مرنجاب با آسمان تاریک و شرایط بی‌نظیر خود، مقصد رصد آسمان‌اند؛ مشابه آن در صحرای آتاکاما شیلی دیده می‌شود.

 

گردشگری طبیعی

آبشارها، دریاچه‌ها، جنگل‌ها، تالاب‌ها، سواحل و کوهستان‌ها از اصلی‌ترین بهانه‌های سفر در ایران هستند؛ همان‌گونه که پارک‌های ملی کانادا مقصد گردشگران طبیعت است.

 

گردشگری زیارتی

زیارت یکی از ریشه‌دارترین و قدرتمندترین انگیزه‌های سفر است. مشهد، قم، شیراز و مناطق مقدس ایران نمونه کامل این حوزه‌اند. همچنین ایران مسیر زائران کشورهای شرقی و شمالی به عتبات عالیات و حتی با مسیر ریلی و زمینی به مکه و مدینه از مسیر عراق می‌تواند باشد.

 

گردشگری بازار و خرید

بازار تاریخی تبریز، بازار وکیل شیراز و مراکز خرید تهران، بازار همدان، کیش، بازارچه های مرزی، بنادر، خودشان مقصد سفر هستند؛ مشابه استانبول و دبی.

 

گردشگری علمی؛ پل رسیدن ایران به مرجعیت علمی منطقه

ایران با دانشگاه‌های بزرگ، پارک‌های فناوری، مراکز پژوهشی، اجتماع دانشجویی و توان علمی، می‌تواند به قطب گردشگری و مرجعیت تکنولوژی و علمی منطقه تبدیل شود. توریسم تحصیلی با جذب دوره‌های کوتاه‌مدت، بازدیدهای فناورانه، تبادل علمی و تورهای آموزشی، الگوهای موفق کشورهایی مانند مالزی، هند و سنگاپور بوده اند.

 

موانع داخلی؛ چرا ظرفیت‌ها بالفعل نمی‌شود؟

موانع اصلی شامل موارد زیر است:

ضعف در اتصال زیرساخت‌ها

مجوزهای متعدد و نبود پنجره واحد سامانه

نبود مدیریت مقصد و پراکندگی تصمیم‌ها

ضعف تبلیغات و نبود روایت‌سازی جهانی

کمبود هتل استاندارد و آموزش نیروی انسانی

نبود مدل‌های مشارکت مردمی و سرمایه‌گذاری متنوع

 

موانع خارجی، رقابتی سنگین و هدف‌گیری ایران

رقبای منطقه‌ای با ساخت مسیرهای موازی، هزینه‌سازی در رسانه‌ها و توسعه زیرساخت‌های جایگزین، تلاش دارند سهم ایران از کریدورها و گردشگری را کاهش دهند.

ترکیه، آذربایجان، امارات، قطر و عربستان در این میدان فعال‌اند و ایران باید در روایت‌سازی، تبلیغات، دیپلماسی و اتصال زیرساخت‌ها قدرت‌مندتر ظاهر شود.

 

راهکارهای رفع موانع، مسیر اجرای واقعی

اتصال کامل ریلی به تمام پایانه های مرزی، بنادر آبی و خشک، فرودگاه ها و گمرک

ایجاد پنجره واحد سرمایه‌گذاری

یکپارچه‌سازی مدیریت مقصد

توسعه فرودگاه‌های باری و بنادر خشک

برندسازی استان‌ها

ساده‌سازی صدور ویزا و رفع روادید با الویت همه کشورهای همسایه و منطقه

دعوت از بلاگرها، خبرنگاران و مستندسازان خارجی

تبلیغات منظم و هدفمند

تقویت امنیت و جذابیت سرمایه‌گذاری

آموزش نیروی انسانی راهنمای گردشگری

 

روش‌های تأمین سرمایه، از کلان تا خرد

 

سرمایه‌گذاران کلان برای زیرساخت‌ها

سرمایه‌گذاران متوسط برای هتل‌ها و مراکز تفریحی

سرمایه‌گذاران خرد برای بوم‌گردی و صنایع‌دستی

صندوق‌های محلی

مشارکت مردم

مدل‌های تعاون و مشارکت عمومی و خصوصی

 

آینده ایران، اگر باور کنیم و اجرا کنیم

ایران یک کشور گردشگری نیست؛ یک ابر مقصد است.

ایران یک مسیر ساده نیست؛ یک کریدور جهانی است.

ایران یک مزیت کوچک ندارد؛ یک زیربنای بزرگ ثروت‌سازی دارد.

اگر اتصال زیرساخت‌ها، اصلاح مقررات، جذب سرمایه‌گذار، تبلیغات جهانی و مدیریت مقصد با دقت اجرا شوند، ایران به مرکز گردشگری، علم، ورزش، زیارت و تجارت منطقه تبدیل می‌شود.

این آینده دور نیست، فقط به ریل گذاری اجرا نیاز دارد.