مردمی کردن اقتصاد، بخش شانزدهم
امیرحسین خدائی، پژوهشگر
اقتصاد بدون خامفروشی، چرا پالایشگاه مردم بنیاد از چاه نفت مهمتر است؟
برای سالها، تصور عمومی این بود که ثروت نفت به معنای داشتن چاههای بیشتر است.
اما امروز جهان توسعهیافته ثابت کرده است که ثروت واقعی نه در چاه، بلکه در زنجیره ارزش نهفته است، جایی که نفت از یک ماده خام به صدها محصول استراتژیک تبدیل میشود، از سوخت جت تا پلیمر، از قیر تا محصولات دارویی، از الیاف صنعتی تا مواد پیشرفته الکترونیکی.
در این میان، کشورهایی که کمترین منابع انرژی را دارند، بیشترین درآمد را از فرآوردهها و زنجیره ارزش به دست میآورند.
مدل آلمان، ژاپن، کره جنوبی و حتی عربستان جدید نشان میدهد که پالایشگاهها، پتروپالایشگاهها و صنایع پاییندستی نه فقط واحد صنعتی، بلکه موتور ژئوپلیتیک، ابزار امنیت ملی و زیرساخت قدرت اقتصادی هستند.
اما پرسش اصلی ما این است:
چرا در ایران، مردم هنوز سهمی واقعی و موثر در این زنجیره ندارند؟
و چگونه میتوان این وضع را تغییر داد؟
خامفروشی: بزرگترین تله ژئوپلیتیک قرن
خامفروشی در ظاهر ساده و پرسود است، اما در واقعیت سه آسیب سیستماتیک دارد:
*سود اصلی در جیب خریدار میرود، نه تولیدکننده
*تحریمپذیری شدید است
*رانت، دلالی و انحصار را تقویت میکند
وقتی نفت خام میفروشیم، در واقع قدرت مذاکره و ارزش افزوده را واگذار میکنیم.
کشوری که ۱ بشکه خام میفروشد، فقط یک صادرکننده است.
اما کشوری که همان بشکه را به فرآورده و محصول تبدیل میکند، یک قدرت صنعتی است.
به همین دلیل امروز حتی عربستان که زمانی بزرگترین مدافع خامفروشی بود با پروژههای عظیم پتروپالایشی مسیر خود را عوض کرده است.
چرا پالایشگاه مردم بنیاد از چاه نفت مهمتر است؟
زیرا چاه نفت تنها منبع است، اما پالایشگاه چرخهای از منابع، دانش، اشتغال و ثروت تولید میکند که:
*پایدار است
*قابلیت مردم بنیاد دارد
*ارزش افزوده بالا دارد
*تحریمپذیری را کاهش میدهد
*اشتغال منطقهای ایجاد میکند
*مهاجرت معکوس میسازد
*قدرت ژئوپلیتیک میدهد
*صنایع کوچک را تغذیه میکند
*به دانشگاه، دانش بنیان و فناوری متصل میشود
در اقتصاد انرژی، پالایشگاه چیزی بیش از یک کارخانه است،
یک گره راهبردی ملی است که اگر مالکیتش مردمی شود، تبدیل به سنگر اقتصادی کشور خواهد شد.
مشاهده PDF کامل مردمی کردن اقتصاد (16)
